Báo chí
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan: Cơ hội của Việt Nam khi tham gia Hiệp định thương mại tự do?
Tác giả: - 08/01/2016 09:40
article 
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan
Sự sáng tạo sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp trong nước tận dụng cơ hội và đương đầu với những thách thức mà hàng hoạt những hiệp định thương mại tự do (FTA) mới được ký kết mang lại. Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan chia sẻ cùng Tạp chí Nhịp Cầu Đầu Tư (NCĐT).

Năm 2015 đánh dấu bước ngoặt mới cho nền kinh tế Việt Nam khi đã kết thúc đàm phán và ký kết nhiều FTA mới, đặc biệt là Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Thực tế Việt Nam đã hội nhập kinh tế quốc tế từ rất lâu rồi và cũng đã ký kết nhiều hiệp định thương mại quốc tế, trong đó có WTO. Vậy cơ hội lần này của Việt Nam là gì?

Trước đây mình chủ yếu hội nhập theo bề rộng, và những cam kết cũng có giới hạn nhất định của nó. Chủ yếu dừng ở mở cửa thị trường về hàng hóa, trao đổi hàng hóa giữa các bên, gỡ những hàng rào cho hàng hóa qua lại. Những cam kết hội nhập quốc tế lần này rộng hơn, sâu hơn và cam kết cao hơn rất nhiều. Việt Nam là một trong số các nước đang phát triển đầu tiên chấp nhận mở cửa thị trường dịch vụ và đầu tư lớn đến như vậy. Những cam kết trên sẽ mở cơ hội cho công ty nước ngoài tham gia vào thị trường Việt Nam, nhưng nó cũng là cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường các nước khác, khi các nước có tham gia FTA với Việt Nam đều cam kết giảm thuế xuống 0%.

Như vậy có thể nói rằng trong vòng 3-5 năm sau khi các FTA có hiệu lực, thuế xuất khẩu của hầu hết hàng Việt Nam sang Hoa Kỳ, EU đều về 0%, có nghĩa rằng Việt Nam có lợi thế rất lớn so với các nước đang phát triển xung quanh mình nhưng không có điều kiện tương tự do chưa tham gia các FTA như Việt Nam.

Ngoài cơ hội phát triển thị trường, các FTA mới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy cải cách thể chế kinh tế trong nước, bà có đồng ý với ý kiến đó?

Tôi cũng nghĩ rằng các FTA này sẽ mang lại rất nhiều cơ hội về cải cách. Cải cách của Việt Nam lâu nay vẫn cứ được đánh giá năm này qua năm khác là có một số bước tiến, đạt được một số thành tựu. Nhưng cũng không rõ thành tựu đó đến đâu, và kinh tế thị trường rõ ràng vẫn chưa hình thành đầy đủ ở Việt Nam khi vẫn còn có quá nhiều doanh nghiệp Nhà nước tham gia vào quá nhiều thị trường, và Nhà nước vẫn đóng vai trò như một nhà đầu tư rất lớn cả trong các lĩnh vực thương mại, chứ không hẳn với vai trò người kiến tạo phát triển là chủ yếu. Tôi cho rằng khi tham gia các FTA Việt Nam sẽ thúc đẩy cải cách để chuyển sang một nền kinh tế thị trường đầy đủ theo chuẩn mực quốc tế là một lợi ích rất căn bản, rất lớn.

Khi tham gia các FTA mới, như FTA giữa Việt Nam và EU và TPP, rất nhiều ý kiến cho rằng doanh nghiệp trong nước sẽ đối mặt với nguy cơ thua trên sân nhà. Đây cũng là thách thức chúng ta nói đến cách đây 10 năm khi tham gia WTO, vậy có sự khác nhau nào trong thách thức hiện tại và trước đây?

Thách thức bây giờ lớn hơn WTO ở chỗ cam kết của mình cao hơn, mức độ giảm thuế sâu hơn cho các đối tác có sức cạnh tranh lớn. Với WTO mức thuế trung bình của ta vẫn duy trì được ở mức 13,6% đối với hàng công nghiệp, còn đối với các sản phẩm khác vẫn duy trì ở mức 17%, tức là mức tương đối cao. Với các FTA, thì thuế cơ bản là 0%, các hang rào phi thuế cũng bãi bỏ.

Do vậy gần đây hàng hóa từ khu vực ASEAN và các nước có FTA với ASEAN đã vào Việt Nam rất nhiều, cứ nhìn ra thị trường là thấy rõ, đặc biệt là hàng từ Trung Quốc, Thái Lan. Chính những điều ấy đã tạo ra sức ép cho các doanh nghiệp Việt Nam. Tiếp đó, những nền kinh tế lớn hơn như Nhật Bản, Hàn Quốc cũng đều có những công ty bán lẻ lớn vào Việt Nam rồi. Thử hình dung là hàng cấp cao nhất là từ Nhật Bản, cấp thấp hơn chút là từ Hàn Quốc và thấp hơn chút nữa là từ Thái Lan hay các nước xung quanh đều đồng loạt tràn vào thì các doanh nghiệp trong nước sẽ thế nào đây?

Thực tế trong những năm qua số doanh nghiệp phải rời bỏ thị trường là không ít. Số doanh nghiệp đăng ký mới tăng lên, nhưng đồng thời số doanh nghiệp rời thị trường cũng tăng không kém. Tôi sợ tình trạng sớm nở tối tàn này sẽ kéo dài, khi đa số doanh nghiệp nhỏ và vừa không chịu nổi sứa ép cạnh tranh tăng lên, trong khi môi trường cạnh tranh lại chậm được cải thiện. Tất nhiên cũng có một bộ phận doanh nghiệp chèo chống tốt nên vẫn đang trụ được.

Số doanh nghiệp này nhận thức rõ sức ép cạnh tranh cũng như cơ hội trong hội nhập, nên đã tự thay đổi, điều chỉnh chiến lược và áp dụng các biện pháp cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của mình.

Như bà vừa nói ý thức về hội nhập của những người lãnh đạo DN trong nước đã tăng lên, nhiều DN đang tìm cách phát triển đội ngũ nhân sự để tồn tại và phát triển. Bà nghĩ thế nào về sự sáng tạo và khả năng phát triển đội ngũ nhân sự của những người lãnh đạo DN trong nước hiện tại?

Tôi cho rằng nhiều doanh nhân Việt Nam đã làm được và làm tốt. Họ có nhiều sáng kiến, cách làm mới, cải tiến công nghệ và ứng dụng những công nghệ mới ngay ở doanh nghiệp của mình. Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp cũng đã chú trọng hơn đến đào tạo nhân lực. Điều này khác khá nhiều so với trước đây, khi cần cải thiện nguồn nhân lực thì họ chủ yếu tìm cách giật người của nhau. Trong số 50 nhà lãnh đạo doanh nghiệp mới được NCĐT bình chọn tại Bảng xếp hạng “50 Nhà Lãnh Đạo Doanh Nghiệp – Mark of Respect 2015” về năng lực sáng tạo và phát triển đội ngũ nhân lực, tôi thấy đã có nhiều tiến bộ và cách làm sáng tạo của các doanh nhân khi xem xét hơn 300 hồ sơ tham dự năm nay. Thực tế họ là những đại diện tiêu biểu hay xuất sắc nhất của hàng nghìn nhà lãnh đạo doanh nghiệp trong nước đang làm tương tự trên thị trường.

Động lực của sự sáng tạo của những doanh nhân bây giờ đến từ đâu, thưa bà?

Trước đây phần lớn những người lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam, và có thể cho đến nay nữa, khi được hỏi động lực họ làm kinh doanh là gì thì câu trả lời thường đơn giản là để mưu sinh. Nhưng động lực mưu sinh không đủ để kéo dài sự phát triển cho doanh nghiệp. Sau một thời gian trải nghiệm, nhiều doanh nhân, nhất là những người trẻ, thấy đây là sự nghiệp mà họ có thể phát triển lâu dài được.

Đặc biệt trên thế giới ngày nay, khoa học công nghệ phát triển từng ngày, và con người ở mọi nơi đều có thể tiếp cận với những thành tựu đó thông qua internet. Khi họ có niềm đam mê kinh doanh, có hoài bão, có khả năng học hỏi, tiếp cận cái mới và động lực cạnh tranh để vượt lên, và khi có những tấm gương một số doanh nghiệp trong nước vươn lên thành công bằng con đường đổi mới sáng tạo, thì các doanh nghiệp Việt Nam được khuyến khích rất nhiều để đi theo con đường đó.

Bà Phạm Chi Lan là thành viên Hội đồng thẩm định Bảng xếp hạng “50 Nhà Lãnh Đạo Doanh Nghiệp - Mark of Respect”. Chương trình xếp hạng do tạp chí Nhịp Cầu Đầu Tư cùng với sự đồng hành của thương hiệu Royal Salute tổ chức. Lễ vinh danh “50 Nhà Lãnh Đạo Doanh Nghiệp” năm 2015 sẽ diễn ra vào đêm ngày 12/1/2016 tại khách sạn Park Hyatt Saigon, Quận 1, TP.HCM.

Tin liên quan ........................................................................................................................................................................................